Цагаан хадны харуул
(Бодит явдал)
Говь-Алтайн баруун өмнөд захад Баян-Өлзийт хэмээх нэгэн жижиг сум бий. Газрын зураг дээр бараг цэг төдий харагдах энэ нутагт гар утасны сүлжээ тогтворгүй, харин зам нь шөнө бүр өөрчлөгдчихдөг мэт санагддаг. Нутгийнхан үүнийг гайхахаа больсон, харин гаднаас ирсэн хүн л эвгүйцдэг газар.
Сумын зүүн урд талд Цагаан хад гэж бий. Холоосоо цас мэт цайвар харагддаг учраас тийнхүү нэрлэсэн гэдэг. Гэвч ойртож очвол тийм ч цагаан биш. Хадан дээрх бараан толбонууд нь бор, хар өнгөөр сүүдэрлэн, яг л хатаж гандсан цус шиг харагдана.
Нутгийн хөгшчүүдийн яриагаар бол нар шингэсний дараа тийш очвол “хадны харуул”-ыг сэрээдэг аж. Харуул гэж яг юу болохыг хэн ч тодорхой хэлж чаддаггүй. Зарим нь хүний сүнс гэдэг, зарим нь эртний дайны үеэс үлдсэн хараал гэж шивнэлдэнэ. Харин нэг л зүйл дээр бүгд санал нийлдэг:
Цагаан хаднаас шөнө буцаж ирсэн хүн гэж байдаггүй.
2014 оны намар Улаанбаатараас геологийн судалгааны баг тус суманд ирсэн юм. Байгалийн баялгийн урьдчилсан судалгаа хийх үүрэгтэй тэд нутгийнхны яриаг тоосон шинжгүй байлаа. Багийн ахлагч Болдсайхан — дөч гаруй насны, олон нутаг дамжсан туршлагатай эр — мухар сүсэгт огт итгэдэггүй нэгэн.
— Хад чулуу айлгадаг байсан бол бид энд ирэхгүй л байлаа даа, — хэмээн тэр нутгийн жолоочид инээмсэглэн хэлсэн гэдэг.
Багийн хамгийн залуу гишүүн Бат-Эрдэнэ харин тэс өөр. Тэр тэмдэглэл тогтмол хөтөлдөг, шөнө хамгийн бага чимээнд ч сэрдэг, элдэв сонин зүүд зүүдэлдэг нэгэн байв.
Цагаан хадны орчимд очсон эхний өдрөөс л түүнд нэг л эвгүй санагдсан. Салхи огт үлээхгүй атлаа чихний хажууд шивнэх мэт сулхан дуу тасралтгүй сонсогдоно. Хаданд ойртох тусам зүрх нь ямар ч шалтгаангүйгээр хурдан цохилж эхлэв.
Тэр орой багийнхан хаднаас зуун гаруй метрийн зайд майхнаа барив. Нар жаргах үед Цагаан хадны өнгө аажмаар өөрчлөгдөж, цайвар туяа нь алга болж, хар саарал өнгө давамгайлан, яг л амьтай зүйл мэт харагдана.
Шөнө дунд өнгөрөх үед Бат-Эрдэнэ гэнэт сэрэв.
Гаднаас алхах чимээ сонсогдоно.
Элсэн дээр гутал чирэх мэт — удаан, жигд, тэвчээртэй.
Нэг алхам…
түр азнаад…
дахиад нэг алхам.
