Бяцхан охины хий үзэгдэл Энэ бол 1990-ээд оны эхээр болсон явдал. Базарын гэр бүл 1991 онд Дарханд шилжиж очжээ. Үнэндээ “Тураг ядрахаар уулаа, хүн ядрахаар урагаа” гэдгийн үлгэрээр амьдрал хүндэрсэн учраас ах, дүүгээ бараадахаар Дарханд очсон нь тэр. Тухайн үед Дарханд байр хямдхан байсан нь бас нөлөөлжээ. Тэд тун ч ядрах зүйлгүй байранд орсон аж.
Нөхөр нь шоронд орсон Ариунзул гэдэг эмэгтэйн байранд байсан бөгөөд төлбөрөө төлж дийлэхгүй байсан тул Базар бараг шахам зугээрээр авсан байна. Тэрбээр танил талаараа хээцэлдсээр ордерийг нь өөр дээрээ болгосноос гадна багагүй хөрөнгө зарцуулж, засвар хийлгэснээр нууж оржээ.
Базарынх гурваас есөн насны хоёр хүүхэдтэй бөгөөд эхнэр Жавзан нь багш мэргэжилтэй боловч ажил олдоогүй. Ингээд байрандаа орсноо Базар бусдын адил зээл авч, ганзагын наймаа эргэлдүүлэх болсон байна.
1991 оны намар оройхон, Деревеньд байдаг хадмынхаа байранд очоод буцаж явсан Жавзан согтуу хүнээс айж зугтаж, нухэнд унаж ухаан алджээ. Азаар хүн таарснаар эмнэлэгт хүргэгдсэн бөгөөд гэмтэл аваагүй тул гурван хоног хэвтээд гарсан байна.
Эмнэлгээс гарсныхаа орой, харанхуй ертөнцөд хуучин хувцсаа хийхээр хаалга татсан Жавзан:
— “Хүхээ ээ? Энд хүүхэд байна ш дээ” гэж дуу алдахад нь нөхөр нь очжээ.
— “Хаана, юун хүүхэд яриад байна аа?” гэхэд нь эхнэр нь уурласан байдалтай:
— “Чи чинь сохорчихоо юу? Хөөрхөн охин уйлаад л сууж байна ш дээ” гэж хэлсэн байна.
Эхнэр нь нэг л биш болохыг ухаарсан Базар хурдан эмч дууджээ. Түргэн тусламж ирж үзсэн боловч тодорхой онош тогтоож чадаагүй. Эмч нь:
— “Гэмтэлд ороод бие нь сайнгүй байгаа учраас хямарч, солиоролд орж байх шиг байна. Аль болох тайван байлга” гэж зөвлөжээ. Ингээд Жавзан эм уугаад орондоо орсон байна.
Шөнө дунд сэрсэн Базар эхнэрээ дэргэдээ байхгүйг мэдээд ихэд гайхжээ. Бие засч яваа юм болов уу гэж бодсон боловч эхнэр нь шивэгнэж ярихыг сонсоод босч очжээ. Тэрбээр гэрлээ асаалтгүй, хувцсаа сэмхэн тайлаад унтахаар явсан байна. Унтлагынхаа өрөөний хаалгыг онгойлгоход эхнэр нь орон дээрээ сууж, ганцаараа юм ярьж, гараа хөдөлгөж байжээ.
— “Чи намайг солиорчихоо юу?” гэж санд мэнд асуухад эхнэр нь:
— “Би солиороогүй. Охины сүнс намайг ахиад дуудсан. Тэгээд би өрөөндөө оруулж ирээд, усийг нь самнаж өгсөн юм” гэж хариулжээ.
— “Чи ер нь юу солиороод байгаа юм? Ямар ч хүүхэд байхгүй биз дээ?” гэж Базар гайхаж асуухад:
— “Тийм ээ, би хий үзэгдэл гэж чамд хэлсэн. Гэм зэмгүй, ядарсан охины сүнс юм шиг санагдсан. Надаас эхийн хайр нэхээд байгаа юм. Их өвдөлттэй” гэжээ.
Маргааш өглөө босоод харанхуй өрөөндөө хаалгыг нээсэн Жавзан:
— “Хүхээ ээ? Базар аа! Нэгэн охин алга болчихсон байна” гэж дуу алдсан бөгөөд Базар ихээхэн баярлаж:
— “Хэлээгүй юу? Чамайг бие чинь хямраад хий юм харж байна гэж эмч хэлсэн” гэж тайвшруулжээ.
Энэ үзэгдэл нь тухайн үед охины сүнс эцэг эхээсээ айж, тусламж хүссэн байдлаар илэрсэн юм. Удалгүй Ариунзулын гэрт очиж, ёс журмын дагуу ламд үзүүлснээр охины сүнс үзэгдэхээ больсон байна.
Энэ явдал нь хий үзэгдэл, сүнсний үзэгдлийн бодит жишээ болох бөгөөд тухайн гэр бүлийн амьдралд гүн нөлөө үзүүлсэн юм.
